“Süper Dünya” sınıfında yer alan ve LHS 1140b olarak adlandırılan bu özel gök cismi, Dünya’nın yaklaşık beş katı kütleye sahip. En heyecan verici detaylardan biri ise gezegenin, kendi yıldızının “yaşanabilir bölgesinde” bulunması. Bu bölge, sıvı suyun var olabileceği ideal sıcaklık aralığını ifade ediyor.

Science dergisinde 16 Temmuz’da yayımlanan çalışmanın başyazarı gezegen bilimci Collin Cherubim, gezegenin kütlesi ve yarıçap ölçümlerinden yola çıkarak kayalık bir yapıya sahip olduğunu belirtti. Cherubim, LHS 1140b’nin Dünya ile benzerlik göstererek demir bir çekirdeğe, silikat mantoya ve muhtemelen su ile atmosferden oluşan düşük yoğunluklu bir bileşene sahip olabileceğini bildirdi.

Yaşama Elverişli Bölgede Bir İlk Oluşabilir

Gök bilimciler 1990’lardan bu yana 6 bin 200’den fazla ötegezegen keşfetti. Her ne kadar Hubble Uzay Teleskobu 2001 yılında gaz devi bir ötegezegende atmosfer izleri bulmuş olsa da durum bu kez çok farklı. Gözlemlerin doğrulanması halinde LHS 1140b, başka bir yıldızın yaşanabilir bölgesinde yer alan kayalık bir gezegende tespit edilen ilk atmosfer kaydı unvanını kazanacak.

Uzak kayalık gezegenlerin atmosferlerini incelemenin zorluğuna dikkat çeken Cherubim, LHS 1140b’nin Güneş sistemi dışında yaşam aramak adına şu ana kadar ellerindeki en güçlü adaylardan biri olduğunu vurguladı. Gezegenin kayalık yapısı, sıvı suyu destekleyecek sıcaklığı ve barındırdığı atmosfer ile yaşam için gerekli temel unsurları bir arada taşıdığı kaydedildi.

Atmosferden Helyum Gazı Kaçışı Saptandı

Atmosfer varlığını tespit etmek amacıyla geliştirilen bir model kapsamında hareket eden Cherubim, Şili’deki Las Campanas Gözlemevi’nde yer alan Magellan Clay teleskobunu kullanarak Eylül 2024’te LHS 1140b’den sızan helyum gazını gözlemledi. Hidrojenini kaybeden gezegenin helyumunu koruduğunu aktaran Cherubim, helyumun yanında oksijen gibi diğer gazların da atmosferde bulunabileceği ihtimali üzerinde durduklarını ifade etti.

LHS 1140b’nin yörüngesinde döndüğü ev sahibi yıldız, evrendeki en yaygın yıldız türü olan bir kırmızı cüce. Kırmızı cüceler diğer yıldızlara göre daha küçük ve soğuk oldukları için etraflarındaki gezegenlerin atmosferlerini incelemek görece daha kolay kabul ediliyor. Ancak bu tür yıldızların yaydığı yüksek X-ışını ve ultraviyole radyasyon, gezegen atmosferlerinin zamanla yok olmasına da yol açabiliyor. Kırmızı cüce yıldızların etraflarındaki kayalık gezegenlerin atmosferlerini koruyup koruyamayacağının astronomide hâlâ açık bir soru olduğunu dile getiren Cherubim, bu keşfin olumlu bir ilk yanıt niteliği taşıdığına değindi.

Gelecek Gözlemler Belirleyici Rol Oynayacak

Öte yandan araştırma ekibi, 2025 yılında gerçekleştirilen bir yıllık takip gözlemlerinde helyum gazına tekrar rastlamadı. Çalışmada bu durumun, helyum kaçış oranındaki değişkenlikten kaynaklanmış olabileceği değerlendirildi.

Gizemi çözmek adına sonbaharda LHS 1140b üzerinde yeni bir gözlem turu başlatılacak. Gezegeni derinlemesine incelemek için James Webb Uzay Teleskobu ve Hubble da dahil olmak üzere birçok gözlemevinin devreye girmesi planlanıyor.

Keşfe ilişkin değerlendirmelerde bulunan Florida Üniversitesinden astrofizikçi Jason Dittmann, kayalık bir gezegende atmosfer bulunmasının yıllardır beklenen önemli bir sonuç olduğunu vurguladı. Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) Ana Glidden ve Liège Üniversitesinden Michaël Gillon ise keşfin büyük heyecan uyandırdığını ancak atmosferin varlığının kesin olarak doğrulanması için daha fazla tekrarlanabilir gözleme ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.

İş birliğinin resmi çerçevesi, Kazakistan’ın Türkistan şehrinde “Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma” temasıyla düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Gayriresmi Zirvesi’nde netleşti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da katılım gösterdiği bu zirvede; tarım, ulaştırma, yapay zeka ve dijital dönüşümün yanı sıra uzay başlığı, üye devletlerin en öncelikli gündem maddelerinden biri olarak öne çıktı. Alınan kararlar doğrultusunda, yapay zeka ve dijital teknolojiler alanında Türk devletleri arasında bağlayıcı bir yasal çerçevenin oluşturulması da yakın vadeli hedefler arasına eklendi.

Geleceğin Teknolojisine İnsan Odaklı Yatırım
Ortak stratejinin en önemli sütunlarından birini insan sermayesinin geliştirilmesi oluşturuyor. Bu doğrultuda özellikle gençlere ve kadınlara yönelik özel çalışmalara imza atılması hedefleniyor. Bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarına odaklanılarak düzenli eğitim platformlarının kurulması, teknoloji, havacılık ve uzay festivallerinin düzenlenmesi ile değişim programlarının hayata geçirilmesi planlanıyor. Üye devletler; dijital okuryazarlık, yapay zeka eğitimi, beceri geliştirme ve yetenek hareketliliği konularında ortak programlar yürüterek insan kaynağını küresel standartlara taşımayı amaçlıyor.

Ortak Uydu Projesinde Tarihi Dönemeç
Dış uzay faaliyetleri alanındaki iş birliğinin en somut ve heyecan verici örneği ise nano sınıfı “CubeSat-12U” projesi oldu. Bilimsel amaçlarla başlatılan bu projede, uydunun geliştirilmesi ve yer testlerine yönelik çalışmalara tamamen odaklanılmış durumda. TDT’nin son zirvesinde kaydedilen gelişmelerin detaylıca değerlendirildiği uydu projesi, üye devletlerin ortak uzmanlığını ve teknolojik gücünü TDT bayrağı altında birleştiriyor. Bu yıl içinde fırlatılması için çalışmaların büyük bir hızla yoğunlaştırıldığı ortak uydunun, teşkilatın uzay hedeflerine yepyeni ve stratejik bir boyut kazandırması bekleniyor.

Teşkilat, bu ve benzeri ortak girişimleri destekleyerek teknolojik ortaklıkları güçlendirmeyi, bilimsel potansiyeli artırmayı ve üye devletler arasındaki entegrasyonu derinleştirmeyi sürdürecek.

Küresel Arenada Türk Dünyası Uzay Günleri
“Uzay vatan” anlayışına uygun olarak planlanan stratejik adımlar, küresel platformlardaki görünürlüğü artırmayı da kapsıyor. Türk Devletleri Teşkilatı’na üye ülkeler, uzay alanındaki iş birliğini peyderpey büyüterek yeni projeleri devreye alacak. Bu kapsamda Dünya Uzay Haftası ve Uluslararası Astronotik Kongresi gibi küresel organizasyonlar çerçevesinde, uzay bilimlerindeki iş birliğini tüm dünyaya duyurmak amacıyla TDT bayrağı altında “Türk Dünyası Uzay Günleri” ve benzeri prestijli etkinliklerin düzenlenmesi için hazırlıklara başlandı. Hayata geçirilen tüm bu vizyoner adımlar, kardeş ülkelerin ortak hedeflerine hizmet ederken Türkiye’nin stratejik uzay vizyonunu da güçlü bir şekilde destekliyor.

Global Times’ın aktardığı bilgilere göre; Sıçuan eyaletinin Çındgu şehrinde düzenlenen 11. Çin Uzay Günü etkinlikleri, tarihi bir duyuruya sahne oldu. Çin’in 2020 yılında Ay’a gönderdiği Çang’ı-5 keşif aracının Dünya’ya getirdiği 1,73 kilogramlık kaya ve toprak örnekleri, bilim dünyasına iki yeni üye kazandırdı.

Bulunan fosfat minerallerine şu isimler verildi:

Magneziyoçangızit-(Y)

Çangızit-(Ce)

Uluslararası Onay Aldı
Nadir toprak fosfatı kategorisinde yer alan bu mineraller, Uluslararası Mineroloji Birliği (IMA) bünyesindeki ilgili komisyon tarafından incelenerek resmen sınıflandırıldı ve onaylandı. Bu adım, Çin’in uzay madenciliği ve ay jeolojisi konusundaki yetkinliğini bir kez daha kanıtlamış oldu.

Ay’da Keşfedilen Mineral Sayısı 8’e Yükseldi
Bu son gelişme, Çin’in Ay numunelerinde gerçekleştirdiği ikinci ve üçüncü mineral keşfi olarak kayıtlara geçti. Bilim insanları daha önce Eylül 2022’de “çangızit-(Y)” adlı ilk minerali keşfettiklerini duyurmuştu.

Not: Yeni keşiflerle birlikte, insanoğlunun Ay yüzeyinde tespit ettiği toplam mineral sayısı 8’e yükseldi. Bu alanda daha önce ABD ve Rusya öncü çalışmalar yürütmüştü.

Çang’ı-5 Misyonu
Çin’in Ay keşif programının en önemli halkalarından biri olan Çang’ı-5, Kasım 2020’de fırlatılmış ve aynı yılın Aralık ayında topladığı numunelerle başarıyla Dünya’ya dönmüştü. Bu örnekler, Ay’ın volkanik geçmişi ve oluşum süreci hakkında kritik ipuçları barındırmaya devam ediyor.

Xinhua’nın haberine göre, SatNet test uydusu, Sarı Deniz kıyısındaki Hayyang şehri açığında kurulu deniz platformundan fırlatıldı.

Uydunun Alçak Yer Yörüngesi’ndeki planlanan konumuna yerleştiği fırlatış, Cielong-3 roketiyle gerçekleştirilen 11’inci başarılı taşıma görevi oldu.

Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi (CALT) tarafından geliştirilen Cielong-3 roketi, yerden 500 kilometre irtifadaki Güneş Eşzamanlı Yörünge’ye 1,6 tona kadar yük taşıyabiliyor.

31 metre uzunluğunda ve 2,65 metre çapındaki katı yakıtlı roket, 4 aşamalı ateşleme mekanizmasına sahip. Ticari uydu pazarındaki artan talebe karşılık vermeyi hedefleyen roketin, fırlatma maliyetlerini kilogram başına 10 bin doların altına kadar indireceği öngörülüyor.

CALT, daha önce geliştirdiği Cielong-1 roketi ile 2019’da Güneş Eşzamanlı Yörünge’ye 3 uydu fırlatmıştı. Birinci nesil roket 200 kilogram taşıma kapasitesine sahipti. Sonraki nesil Cielong-4 roketinin ise 2,5 ton taşıma kapasitesine sahip olması planlanıyor.