“Süper Dünya” sınıfında yer alan ve LHS 1140b olarak adlandırılan bu özel gök cismi, Dünya’nın yaklaşık beş katı kütleye sahip. En heyecan verici detaylardan biri ise gezegenin, kendi yıldızının “yaşanabilir bölgesinde” bulunması. Bu bölge, sıvı suyun var olabileceği ideal sıcaklık aralığını ifade ediyor.

Science dergisinde 16 Temmuz’da yayımlanan çalışmanın başyazarı gezegen bilimci Collin Cherubim, gezegenin kütlesi ve yarıçap ölçümlerinden yola çıkarak kayalık bir yapıya sahip olduğunu belirtti. Cherubim, LHS 1140b’nin Dünya ile benzerlik göstererek demir bir çekirdeğe, silikat mantoya ve muhtemelen su ile atmosferden oluşan düşük yoğunluklu bir bileşene sahip olabileceğini bildirdi.

Yaşama Elverişli Bölgede Bir İlk Oluşabilir

Gök bilimciler 1990’lardan bu yana 6 bin 200’den fazla ötegezegen keşfetti. Her ne kadar Hubble Uzay Teleskobu 2001 yılında gaz devi bir ötegezegende atmosfer izleri bulmuş olsa da durum bu kez çok farklı. Gözlemlerin doğrulanması halinde LHS 1140b, başka bir yıldızın yaşanabilir bölgesinde yer alan kayalık bir gezegende tespit edilen ilk atmosfer kaydı unvanını kazanacak.

Uzak kayalık gezegenlerin atmosferlerini incelemenin zorluğuna dikkat çeken Cherubim, LHS 1140b’nin Güneş sistemi dışında yaşam aramak adına şu ana kadar ellerindeki en güçlü adaylardan biri olduğunu vurguladı. Gezegenin kayalık yapısı, sıvı suyu destekleyecek sıcaklığı ve barındırdığı atmosfer ile yaşam için gerekli temel unsurları bir arada taşıdığı kaydedildi.

Atmosferden Helyum Gazı Kaçışı Saptandı

Atmosfer varlığını tespit etmek amacıyla geliştirilen bir model kapsamında hareket eden Cherubim, Şili’deki Las Campanas Gözlemevi’nde yer alan Magellan Clay teleskobunu kullanarak Eylül 2024’te LHS 1140b’den sızan helyum gazını gözlemledi. Hidrojenini kaybeden gezegenin helyumunu koruduğunu aktaran Cherubim, helyumun yanında oksijen gibi diğer gazların da atmosferde bulunabileceği ihtimali üzerinde durduklarını ifade etti.

LHS 1140b’nin yörüngesinde döndüğü ev sahibi yıldız, evrendeki en yaygın yıldız türü olan bir kırmızı cüce. Kırmızı cüceler diğer yıldızlara göre daha küçük ve soğuk oldukları için etraflarındaki gezegenlerin atmosferlerini incelemek görece daha kolay kabul ediliyor. Ancak bu tür yıldızların yaydığı yüksek X-ışını ve ultraviyole radyasyon, gezegen atmosferlerinin zamanla yok olmasına da yol açabiliyor. Kırmızı cüce yıldızların etraflarındaki kayalık gezegenlerin atmosferlerini koruyup koruyamayacağının astronomide hâlâ açık bir soru olduğunu dile getiren Cherubim, bu keşfin olumlu bir ilk yanıt niteliği taşıdığına değindi.

Gelecek Gözlemler Belirleyici Rol Oynayacak

Öte yandan araştırma ekibi, 2025 yılında gerçekleştirilen bir yıllık takip gözlemlerinde helyum gazına tekrar rastlamadı. Çalışmada bu durumun, helyum kaçış oranındaki değişkenlikten kaynaklanmış olabileceği değerlendirildi.

Gizemi çözmek adına sonbaharda LHS 1140b üzerinde yeni bir gözlem turu başlatılacak. Gezegeni derinlemesine incelemek için James Webb Uzay Teleskobu ve Hubble da dahil olmak üzere birçok gözlemevinin devreye girmesi planlanıyor.

Keşfe ilişkin değerlendirmelerde bulunan Florida Üniversitesinden astrofizikçi Jason Dittmann, kayalık bir gezegende atmosfer bulunmasının yıllardır beklenen önemli bir sonuç olduğunu vurguladı. Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) Ana Glidden ve Liège Üniversitesinden Michaël Gillon ise keşfin büyük heyecan uyandırdığını ancak atmosferin varlığının kesin olarak doğrulanması için daha fazla tekrarlanabilir gözleme ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.