Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası verilerine göre, konut fiyatları nisan ayında yıllık bazda yüzde 26.6 oranında bir artış kaydetti. Trading Economics’in 2025 yılı sonu verilerini odağına alan kapsamlı incelemesi ise tablonun küresel boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Türkiye, konut fiyatlarında yıllık bazda yaşanan yüzde 30.62’lik artışla incelemeye dahil edilen 37 ülke arasında ilk sırada yer aldı.

Zirvedeki Türkiye’yi, yüzde 24.98’lik artış oranıyla Kuzey Makedonya ve yüzde 21.24 ile Macaristan takip ediyor. Konut fiyatlarının hızla tırmandığı diğer ülkeler ise yüzde 18.89 ile Portekiz ve yüzde 16 ile Hırvatistan oldu. Madalyonun diğer yüzünde ise gayrimenkul piyasasında gerileme yaşanan ülkeler dikkat çekiyor. Çin, yüzde 5.74’lük düşüşle konut fiyatlarının en çok gerilediği ülke olarak kayıtlara geçti. Benzer şekilde Kanada’da yüzde 3.38, Finlandiya’da yüzde 3.18, Yeni Zelanda’da yüzde 1.26 ve İsrail’de yüzde 0.17 oranında düşüşler meydana geldi.

Ev Sahipliği Oranında Avrupa Standartlarının Çok Gerisindeyiz
Fiyatlardaki bu durdurulamaz tırmanış, doğal olarak ev sahipliği oranlarını da doğrudan ve olumsuz bir şekilde etkiliyor. Dünya genelinde ev sahipliği oranlarında liderliği yüzde 93.8 ile Slovakya göğüslerken, hemen ardından yüzde 93.2 ile Romanya, yüzde 92.6 ile Rusya ve yüzde 91.4 ile Hırvatistan geliyor. Buna karşılık mülk sahipliği oranının en dipte yer aldığı ülkelerin başında yüzde 42 ile İsviçre ve yüzde 47.2 ile Almanya bulunuyor. Bu iki ülkeyi yüzde 54.2 ile Avusturya takip ederken, Türkiye yüzde 56.9’luk oranıyla sondan dördüncü sırada yer alıyor. Listenin hemen üzerinde ise yüzde 58.4 ile Danimarka konumlanıyor. Türkiye’nin ulaştığı bu oran, yüzde 68.5 seviyesinde seyreden Avrupa Birliği ortalamasının yaklaşık 12 puan altında kalıyor. Bu çarpıcı veriler ışığında Türkiye, incelenen 37 ülke arasında ev sahipliği oranında ancak 34’üncü sıraya yerleşebildi.

Bir Asgari Ücretlinin Konut Satın Alabilmesi İçin 12 Yıl Gerekiyor
Gayrimenkul değerleme platformu Endeksa’nın açıkladığı Nisan 2026 verileri, Türkiye’deki barınma çıkmazının ekonomik boyutunu daha da somutlaştırıyor. Ülke genelinde ortalama konut metrekare satış fiyatı yaklaşık 39 bin 939 lira seviyesine ulaşmış durumda. Bu hesaplamaya göre, 100 metrekarelik standart bir konutun ortalama piyasa değeri yaklaşık 4 milyon lirayı buluyor. 28 bin 75 lira olarak uygulanan asgari ücret baz alındığında, bir çalışanın tek bir kuruş harcamadan tüm maaşını biriktirmesi senaryosunda bile ortalama bir eve ulaşması çok uzun yılları buluyor. Bir asgari ücretlinin bu şartlar altında 100 metrekarelik bir konutu satın alabilmesi için tam 143 ay, yani yaklaşık 12 yıl boyunca kesintisiz çalışması gerekiyor. Mevcut ekonomik iklimde, bir aylık asgari ücret tutarı ortalama bir konutun yalnızca 0.70 metrekarelik kısmını karşılamaya yetiyor.

Ülke genelindeki toplam tüketim harcamaları incelendiğinde, konut ve kira giderleri yüzde 29,3’lük oranla listenin ilk sırasında yer alarak hane halkının en büyük mali yükü olmaya devam ediyor. Bu kalemi, yüzde 20,5’lik pay ile günlük yaşamın ve iş hayatının ayrılmaz bir parçası olan ulaştırma harcamaları takip ediyor. Yaşamsal öneme sahip gıda ve alkolsüz içecekler ise yüzde 17,3’lük oranla vatandaşların en çok bütçe ayırdığı üçüncü büyük harcama alanı olarak kayıtlara geçiyor.

Toplumun tüketim alışkanlıklarını gösteren listenin diğer ucunda ise bütçeden en az pay alan kalemler sıralanıyor. Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye’deki hanelerin toplam tüketim harcamaları içinde en düşük payı yüzde 0,8 ile sigorta ve finansal hizmetler alıyor. Geleceğe ve sağlığa yönelik yatırımların bütçedeki yeri de oldukça sınırlı kalıyor; eğitim harcamaları toplam bütçeden yüzde 1,8 oranında pay alırken, sağlık harcamalarına ayrılan oran yüzde 2,2 seviyesinde kalıyor.

Gelir Seviyesi Harcama Tercihlerini Şekillendiriyor
Gelir gruplarına göre yapılan analizler, ekonomik refah düzeyinin harcama önceliklerini nasıl kökten değiştirdiğini çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor. Yüksek gelirli hanelerin ulaştırma harcamalarına ayırdığı bütçe, düşük gelirli hanelerle kıyaslandığında üç katın üzerinde bir farkla öne çıkıyor. Gelir basamaklarına göre oluşturulan yüzde 20’lik dilimler mercek altına alındığında, en yüksek gelir grubunda yer alan hanelerin harcamalarının yüzde 25,7’sini konut ve kiraya, yüzde 25’ini ulaştırmaya ve sadece yüzde 12,4’ünü gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdığı görülüyor.

Buna karşılık, en düşük gelir grubunda bulunan hanelerin harcama kompozisyonu tamamen temel ihtiyaçları karşılamaya odaklanıyor. Bu gruptaki aileler, bütçelerinin neredeyse üçte birinden fazlasını, yani yüzde 38,7’sini konut ve kira gibi zorunlu barınma giderlerine harcamak zorunda kalıyor. Gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 29,2 ile bu hanelerin ikinci en büyük gider kalemi olurken, ulaştırmaya ayrılabilen pay ise yüzde 8,6 seviyesinde kalıyor.

Gelir Kaynağı ve Hane Büyüklüğü Dengeleri Değiştiriyor
Hanelerin temel gelirini elde etme biçimi de tüketim eğilimleri üzerinde doğrudan belirleyici bir rol oynuyor. Temel gelir kaynağı maaş, ücret ve yevmiye olan çalışan kesim, bütçesinin yüzde 26,4’ünü konut ve kiraya, yüzde 21,9’unu ulaştırmaya ve yüzde 16’sını gıda ile alkolsüz içeceklere ayırıyor. Kendi işinin sahibi olan ve müteşebbis geliri elde eden hanelerde ise denge biraz daha farklılaşıyor; bu hanelerin ulaştırma harcamaları yüzde 25,9 ile ilk sıraya yerleşirken, konut ve kira harcamaları yüzde 25,5, gıda ve alkolsüz içecek harcamaları ise yüzde 17 olarak hesaplanıyor.

Yaşam alanını paylaşan kişi sayısı da bütçe yönetimini doğrudan etkileyen bir diğer unsur olarak dikkat çekiyor. Tek başına yaşayan bireylerin omuzlarındaki barınma yükü çok daha belirgin hale geliyor; tek kişilik hanelerin toplam harcamalarının yüzde 41’ini doğrudan konut ve kira giderleri oluşturuyor. Bu gruptaki bireyler ulaştırmaya yüzde 14,4, gıda ve alkolsüz içeceklere ise yüzde 14,3 oranında pay ayırıyor. Altı ve daha fazla kişinin bir arada yaşadığı kalabalık ailelerde ise öncelik zorunlu olarak beslenmeye kayıyor. Kalabalık hanelerde gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 23,7 ile en yüksek harcama kalemi olurken, konut ve kira harcamaları yüzde 22,4, ulaştırma harcamaları ise yüzde 18,1 seviyesinde gerçekleşiyor.

Mutfaktaki Gizli Kayıp: Taze Meyve, Sebze ve Ekmek İsrafı
TÜİK’in gerçekleştirdiği bu kapsamlı araştırma, sadece harcama kalemlerini değil, hanelerdeki tüketim bilincini ve israf boyutlarını da çarpıcı verilerle ortaya koyuyor. Evlerde en çok israf edilen gıda ürünleri incelendiğinde, taze meyve ve sebzeler yüzde 39,7’lik oranla ilk sırada yer alarak mutfaktaki en büyük kayıp alanını oluşturuyor. Türk mutfak kültürünün temel direği olan ekmek, yüzde 32,5’lik israf oranıyla listenin ikinci sırasında yer alırken, bozulabilir yapısıyla dikkat çeken süt ve süt ürünleri ise yüzde 15,1’lik oranla üçüncü sırada bulunuyor. Tüm bu veriler, hane halkı bütçelerinin yönetilmesinde hem gelir seviyesinin hem de tüketim alışkanlıklarının ne denli kritik bir öneme sahip olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.

Kamu Ödemelerinde Dev Artış

2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin veriler, vergi ve kamu harcamalarındaki büyümenin hızını gözler önüne seriyor. Geçtiğimiz yılın Ocak-Mart döneminde 227 milyar 817 milyon lira seviyesinde olan bu ödemeler, 2026’nın aynı döneminde %116,3 oranında devasa bir artış göstererek 492 milyar 832 milyon liraya ulaştı. Sadece harcama tutarı değil, işlem hacmi de bu yükselişe eşlik ederek 42,3 milyondan 52 milyona tırmandı. Bankaların sunduğu çeşitli kampanyalarla teşvik edilen bu süreç, kamu yükümlülüklerinin finansmanında kredi kartlarını temel bir araç haline getirdi.

Mart Ayı Verileri Tabloyu Netleştiriyor

Özellikle Mart ayı verileri, harcama kalemlerindeki değişimi daha belirgin bir şekilde yansıtıyor. Geçtiğimiz yılın Mart ayında yapılan her 100 liralık kart harcamasının sadece 5 lirası vergi ve kamu ödemelerine giderken, 2026’nın Mart ayında bu miktar yaklaşık 9 liraya yükseldi. Mart ayında gerçekleşen toplam 2 trilyon 170 milyar liralık kredi kartı harcamasının 188,8 milyar liralık kısmını bu zorunlu ödemeler oluşturdu. Bir önceki yılın aynı ayına göre yaşanan %140,9’luk büyüme, vatandaşın bütçesindeki kamu yükünün ne denli ağırlaştığını kanıtlıyor.

Aslan Payı Yine Market ve Gıdanın

Harcama grupları arasında market ve alışveriş merkezleri liderliğini korumaya devam ediyor. Yılın ilk çeyreğinde market harcamaları, önceki yılın aynı dönemine göre %50,5 artarak 1 trilyon 123,8 milyar liraya ulaştı. Benzer şekilde yemek harcamaları %53,8 artışla 279,1 milyar liraya, çeşitli gıda harcamaları ise %42,7 yükselişle 407,1 milyar liraya çıktı. Güncel rakamlara göre, Mart ayında yapılan her 100 liralık harcamanın 19 lirası market kasalarına, 4 lirası yemek masalarına ve 7 lirası ise çeşitli gıda kalemlerine ayrıldı. Bu veriler, kredi kartı limitlerinin büyük bir bölümünün doğrudan yaşamın devamlılığı için gerekli olan temel ihtiyaçlara ve kamu yükümlülüklerine aktarıldığını gösteriyor.

Palandöken, mevcut sistemde hem mülk sahibinin gelir vergisi ödediğini hem de esnafın bu vergiyi peşin yatırmak zorunda kaldığını ifade ederek, bu durumun esnafı mağdur ettiğini dile getirdi. 10 bin liralık bir dükkan kirasında esnafın 2 bin lira da stopaj ödediğini örnek gösteren TESK Başkanı, kazanılamayan paradan alınan bu verginin sıfırlanması gerektiğini savundu.

Borç Yapılandırması Esnaf İçin “Kaçınılmaz” Bir Gereklilik

Esnafın biriken borç yükü karşısında yeni bir yapılandırma düzenlemesinin artık kaçınılmaz bir hal aldığını belirten Bendevi Palandöken, geçmişte yapılan yapılandırmaların bütçeye sağladığı katkıya da değindi. Son yapılandırmada yaklaşık 156 milyar liranın devletin kasasına girdiğini hatırlatan Palandöken, yeni bir adımın atılması halinde bu miktarın 300 milyar liraya yaklaşabileceğini öngördüğünü belirtti.

Yapılandırma talebinin bir af niteliği taşımadığını, aksine hem vatandaşın hem de maliyenin yararına bir çalışma olduğunu vurgulayan Palandöken, özellikle kredi kartı, vergi, SSK borçları, trafik cezaları ve köprü geçiş ücretleri gibi kalemlerde düşük faizli ve uygun ödeme koşullarının sağlanması gerektiğini ifade etti.

E-Haciz Tehlikesi ve Ekonomik Sıkışmışlık

Esnafın yüksek faizli kredi kartı borçları ve limit sorunları nedeniyle içinden çıkılması güç bir sarmala girdiğini söyleyen Palandöken, ödeme güçlüğü çekenlerin “e-haciz” mağduriyeti yaşadığını belirtti. E-haciz uygulamasıyla esnafın tüm mal varlığına ve bankadaki nakdine el koyulduğunu, borcun ödenebileceği durumda dahi bloke nedeniyle işlem yapılamadığını aktaran Palandöken, piyasaların canlanması ve esnafın korunması için yapılandırmanın bir an evvel çözüme kavuşturulması çağrısında bulundu.