Türk Toraks Derneği, 5 Haziran Dünya Çevre Günü vesilesiyle Türkiye’nin hava kalitesi haritasını kamuoyuyla paylaştı. Çevre Sorunları ve Akciğer Sağlığı Çalışma Grubu tarafından derlenen rapor, ülkemizdeki solunabilir hava kalitesine dair çarpıcı verileri ortaya koydu.
Partikül madde PM 10 düzeyleri baz alınarak yapılan analize göre, Türkiye genelinde ölçüm sağlanan tüm illerde Dünya Sağlık Örgütü referans değerlerinin aşıldığı saptandı. Çalışma Grubu Başkanı Doç. Dr. Nilüfer Aykaç tarafından açıklanan veriler, solunabilir hava kalitesindeki partikül madde yoğunluğunun küresel sağlık standartlarının üzerinde seyrettiğini gösterdi. Raporda; metropollerdeki sanayileşme, ısınma sistemleri ve trafik yoğunluğunun yanı sıra bazı bölgelerde yaşanan deprem sonrası enkaz kaldırma çalışmalarının da hava kalitesi üzerinde belirleyici rol oynadığı not edildi.
Açıklanan rapora göre Türkiye’nin havası en kirli ili Iğdır olurken, en temiz havasına sahip ili ise Kırklareli olarak kayıtlara geçti. Türkiye’nin nüfus yoğunluğu en yüksek üç büyük metropolü arasında yapılan ölçümler doğrultusunda ise hava kirliliği endeksi en yüksek şehir İzmir olarak belirlendi. Üç büyükşehirdeki partikül madde PM 10 metreküp başına düşen ortalama mikrogram düzeyleri İstanbul için 36,88 PM, Ankara için 39,35 PM ve İzmir için 41,81 PM şeklinde sıralandı.
2025 yılı verileri temel alınarak yapılan ölçümlerde, partikül madde kirliliğinin en yoğun hissedildiği illerin başında 118,17 metrik puanla Iğdır yer aldı. Iğdır’ı sırasıyla 111,73 puanla Malatya, 111,23 puanla Osmaniye, 97,4 puanla Kahramanmaraş ve 89,35 puanla Hatay takip etti. Kirlilik oranının yüksek seyrettiği diğer iller ise 69,09 puanla Ağrı, 62,26 puanla Hakkari, 58,29 puanla Mersin, 57,96 puanla Şırnak ve 57,08 puanla Bursa olarak açıklandı.
Hava kirliliğinin en az saptandığı illerin zirvesinde ise 22,46 metrik puanla Kırklareli yer alarak Türkiye’nin en temiz havasına sahip şehri oldu. Kırklareli’nin ardından temiz hava kalitesiyle öne çıkan diğer iller sırasıyla 24,02 puanla Artvin, 24,85 puanla Bayburt, 25,14 puanla Sinop ve 25,41 puanla Bingöl şeklinde listelendi. Listenin devamında ise 26,74 puanla Rize, 27,95 puanla Karabük, 28,4 puanla Kırşehir, 29,43 puanla Isparta ve 30,00 puanla Bartın yer aldı.
Ekolojik bozulmanın ve hava kirliliğinin halk sağlığı üzerindeki sosyo-ekonomik etkilerine değinen Doç. Dr. Nilüfer Aykaç, kirliliğin toplumun belirli kesimlerini daha kırılgan hale getirdiğini belirtti. Aykaç, epidemiyolojik verilere dayandırarak yaptığı açıklamada, bilimsel çıktıların çevresel kirliliğin ve solunumsal risklerin en ağır klinik sonuçlarının çocuklar, yaşlılar, kronik akciğer ve kalp hastalığı olan bireyler ile sosyoekonomik açıdan dezavantajlı topluluklar üzerinde yoğunlaştığını gösterdiğini vurguladı. Bu doğrultuda çevre ve hava kalitesi politikalarının, yalnızca ekolojik dengeyi koruma amacıyla değil; sağlıkta fırsat eşitliği ve sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak makro düzeyde ele alınması gerektiği ifade edildi.
